تاریخچه نوشیدنی های پروتئینی

از دیرباز، ورزشکاران قدرتی و بدنسازان همیشه پروتئین را در مقادیری خیلی بالاتر از میزان توصیه‌ای RDA مصرف میکردند. بر اساس تحقیقات فراوان مشخص گردید که برای حفظ تعادل نیتروژن و کاهش اکسیداسیون اسید آمینه، هر دو ورزش استقامتی و قدرتی به پروتئینی بیش از مقادیر توصیه‌ایRDA  (هشت دهم گرم به ازای هر کیلوگرم : برای مثال یک فرد 100 کیلوگرمی به 80 گرم نیاز دارد!؟) نیاز دارند. برای رسیدن به تعادل نیتروژن، ورزشکاران استقامتی به 1.0-1.4 گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز نیاز دارند، در حالی که ورزشکاران قدرتی به 1.4-1.8 گرم بر کیلوگرم در روز نیاز دارند. ورزشکاران نوشیدنی‌های پروتئینی را برای تسهیل مکملیاری پروتئینی به روشی راحت، مقرون به صرفه و ساده استفاده می‌کنند [1،2].

بیشتر منابع پروتئینی مورد استفاده در محصولات تغذیه ورزشی از پروتئین‌های لبنی و پروتئین‌های سویا هستند. پروتئین‌های لبنی و سویا به ترتیب 77 و 23 درصد از فروش پروتئین ایالات متحده را در سال 2004 به خود اختصاص دادند. پروتئین وی کنسانتره با 80 درصد پروتئین، پرمصرف‌ترین ماده پروتئینی در صنعت تغذیه ورزشی است. نزدیک به 37 درصد وی تولید شده در سال 2007 در بخش تغذیه ورزشی مورد استفاده قرار گرفت. در پایان در بین پروتئین‌های گیاهی، پروتئین سویا، به ویژه پروتئین سویا ایزوله 90% به دلیل محتوای پروتئین بالا و کیفیت به مراتب بالاتر مواد مغذی نیز دارای محبوبیت فراوانی است.

مروری بر نوشیدنی های پروتئینی سویا

قرن‌ها قبل از اینکه مردم آمریکای شمالی سویا را بشناسند، در آسیای شرقی به عنوان یک منبع غذایی مهم مورد استفاده قرار می‌گرفت. علاقه کشورها به سویا به دلیل روغن قابل استخراج آن بود. محصول جانبی غنی از پروتئین، کنجاله سویا، در درجه اول به عنوان خوراک گاو یا کود استفاده می شد. فرآوری تجاری سویا به محصولات غذایی مانند سوی فلور، سوی کنسانتره و پروتئین سویای ایزوله در دهه 1950 آغاز شد [3].

مواد جدید مشتق شده از سویا ابتدا به عنوان محصولات غذایی مانند شیر خشک و جایگزین پودر شیر کامل برای نوزادان مورد استفاده قرار گرفت. یکی از اولین تولیدکنندگان مکمل‌های پروتئینی برای بدنسازان باب هافمن بود، اگرچه خودش یک بدنساز نیست. او با شرکت یورک باربل کار میکرد و برای چندین سال مربی وزنه‌برداری المپیک ایالات متحده بود. او بعداً در سال 1951 شروع به عرضه محصولی به نام Hi-Protein Food  کرد (یک نوع پودر پروتئی سوی فلور) که نام تجاری Hoffman’s Hi-Proteen، را برایش انتخاب کرد. این محصول حاوی 42 درصد پروتئین و قابل حل شدن در شیر بود. [4،5].

از دیگر پیشگامان پودرهای نوشیدنی تغذیه ورزشی پروتئین سویا جو ویدر بود. او برای اولین‌بار پودر کربوهیدراتی افزایش وزن ساخت. در سال 1952، ویدر مکمل عضله‌ساز با پروتئین بالا (Hi-Protein Muscle Building Supplement) را معرفی کرد. این مکمل در مجلات بدنسازی به عنوان یک محصول بدون قند به بازار معرفی گردید. شرکت ویدر بعداً خط تولید خود را گسترش داد  و انواع مختلفی از  ویتامین‌ها و مواد معدنی، قرص‌های و کپسول‌های چربی‌سوز و پودرهای افزایش وزن را تولید کرد [5].

اوایل چون مواد پروتئینی مشتق شده از سویا دارای خلوص پروتئینی پایینی بود، به این دلیل ایجاد مشکلات گوارشی و همچنین طعم ناخوشایندش عمدتاً منجر به نارضایتی مصرف کنندگان گردید. در حال حاضر با فرآیندهای متعدد پروتئین سویا را از دانه سویا جدا و سپس پروتئین سویای کنسانتره 70 درصد و یا ایزوله با 90 درصد پروتئین تولید می‌کنند. با این روش ها طعم و مزه تا حد زیادی بهتر شده و مشکلات گوارشی نیز کمتر گریده است [6].

منابع گیاهی جایگزین برای نوشیدنی‌های پروتئینی

علیرغم اینکه پروتئین سویا دارای خواص منحصر به فردی مانند ایزوفلاونهای آنتی‌اکسیدانی است و تحقیقات قویاً نشان می‌دهند که مصرف سویا سبب کاهش عوامل خطر بیماریهای قلبی عروقی می‌گردد، اما هنوز هم در بین بیشتر مردم این باور وجود دارد که سویا از نظر کیفیت پایین‌تر از پروتئین‌های حیوانی است و به همین دلیل محبوبیت و فروش پروتئین سویا برای ورزشکاران به اندازه پروتئین‌های لبنی نیست [6].

طیف گسترده‌ای از پروتئین‌های نیمه خالص یا خالص شده از منابع دیگر منابع گیاهی و حیوانی وجود دارد. در اوایل به دلیل تبلیغات بیشتر درباره مزایای پروتئین های شیر، تخم مرغ یا سویا، ورزشکاران خلی راغب به استفاده از سایر منابع پروتئینی مکملی نبودند. اغلب برای افزایش پروفایل تغذیه‌ای (بهبود کیفیت) این پروتئین‌های جایگزین، یا آنها را با اسیدهای آمینه مخلوط می‌کردند یا هیدرولیز می‌کردند که به ناچار منجر به افزایش زیاد قیمت آنها می‌گردید. متأسفانه تا همین اواخر هم، به لحاظ فروش مکمل‌های پروتئینی که از پروتئین‌های برنج، نخود، چغندر، گندم و سایر پروتئین‌های غلات درست می‌شدند، در مقایسه با شیر و یا محصولات مشتق شده از سویا موفقیت چندانی نداشتند [6].

این روند پس از سال 2013، به لطف مطالعات و آزمایشات بالینی که اثربخشی پروتئین برنج در عضله سازی را ثابت کرد، آرام آرام شروع به تغییر کرد. در سال 2015 فروش پروتئین برنج در تغذیه ورزشی 206 میلیون دلار برآورد شد، در حالی که برآوردهای فروش پروتئین نخود در همان سال به 216 میلیون دلار افزایش یافت.

[1] Driskell J, Wolinsky I. Macroelements, water, and electrolytes in sports nutrition. Boca Raton: CRC Press; 1999

[2] Paul G. The rationale for consuming protein blends in sports nutrition. J Am Coll Nutr 2009; 28: 464S–472S. [American College of Nutrition,

Clearwater].

[3] Wilcke H. Soy protein and human nutrition: proceedings of the Keystone Conference on soy protein and human nutrition, held in Keystone,

Colorado, May 22–25, 1978. San Diego: Academic Press; 1979

[4] Fair JD. Muscletown USA: Bob Hoffman and the manly Culture of York Barbell. Penn State Press; 1999.

[5] Shurtleff W, Aoyagi A. History of soybeans and soyfoods in Canada 1831-2010: Extensively Annotated Bibliography and Sourcebook.

Lafayette: Soyinfo Center; 2010.

[6] Driskell J, Wolinsky I. Energy yielding macronutrients and energy metabolism in sports nutrition. Boca Raton: CRC Press; 2000.

رفرنس ها